Απαρχές της Yoga

Η γιόγκα που γνωρίζουμε σήμερα αναπτύχθηκε ως τμήμα του ταντρικού πολιτισμού, ο οποίος εμφανίστηκε στην Ινδία και σε όλα τα μέρη του κόσμου περισσότερο από δέκα χιλιάδες χρόνια πριν.  Tα παλαιότερα ίχνη της γιόγκα προέρχονται από πέτρινα πλακίδια, τα οποία χρονολογούνται από την τρίτη χιλιετία π.Χ. και δείχνουν, μάλλον, θεότητες σε στάσεις που θυμίζουν τις asana της γιόγκα.
Η λέξη “γιόγκα” και το σχετικό ρήμα “yuj” τα συναντούμε για πρώτη φορά στα samhitās. Τα samhitās είναι συλλογές των κειμένων της Veda, δηλαδή, της άγιας γνώσης. Οι Βέδες περιέχουν περιγραφές μεθόδων και τελετουργιών που φέρνουν στο μυαλό τις τεχνικές γιόγκα όπως τεχνικές συγκέντρωσης, διαλογισμού και  αναπνοής.

Τα πρώτα κείμενα για τη γιόγκα περιέχονται στα Upanisads. “Upa” σημαίνει κοντά σε κάτι ή κάποιον, “ni” σημαίνει “κάτω” και “ad” σημαίνει “κάθομαι”. Πράγματι, αυτά τα κείμενα υποδεικνύουν τη σημασία του να κάθεσαι κοντά σε έναν δάσκαλο και να τον ακούτε προσεκτικά. Τονίζουν την σχέση μεταξύ Δασκάλου  και μαθητή. Οι Upanisads αρχικά ήταν προφορικές και μαθαίνονταν από στήθους καθώς μεταφέρονταν από στόμα σε στόμα από γενιά σε γενιά.

Οι Upanisads γράφτηκαν την πρώτη χιλιετία π.Χ. Όμως, οι μεταγενέστερες Upanisads, από τον 7ο αιώνα π.Χ., αρχίζουν, ουσιαστικά, να διαμορφώνουν την έννοια της γιόγκα. Τα κείμενα αυτά αποτελούν σημαντική πηγή για την ανάπτυξη της γιόγκα.

Μέχρι τώρα το Kaha-Upanisad θεωρείται το πρώτο βιβλίο γιόγκα. Οι περισσότεροι συγγραφείς το χρονολογούν στον 5ο αιώνα π.Χ., αν και θα μπορούσε να είναι μερικούς αιώνες παλαιότερο από αυτόν. Ο άγνωστος συγγραφέας αυτού του κειμένου περιγράφει τη γιόγκα ως εσωτερική σταθερότητα και ισορροπία, τα οποία εξαρτώνται από τη σταθερή συγκέντρωση. Το υψηλότερο επίπεδο επιτυγχάνεται όταν οι πέντε αισθήσεις της αντίληψης, οι σκέψεις και το μυαλό είναι σε ηρεμία. Η κυριαρχία των αισθήσεων με αυτόν τον τρόπο και το να είσαι ελεύθερος από την απόσπαση που αυτές δημιουργούν είναι γιόγκα.

Μια πρώτη περιγραφή των πρακτικών της γιόγκα (asana και τεχνικών αναπνοής) μπορεί να βρεθεί στο Śvetāśvatara-Upanisad, το οποίο συνήθως χρονολογείται στον τέταρτο ή τρίτο αιώνα π.Χ.. Οκτώ επιπλέον Γιόγκα Upanisads γράφτηκαν, πιθανώς μετά από αυτή, που είναι αρκετά ποιητικά – τα Γιόγκα Upanisads του Atharva-Veda. Αυτά περιγράφουν ένα μονοπάτι γιόγκα που αποτελείται από έξι στάδια, παρόμοια με την πορεία που περιγράφεται στο Yoga-Sūtras του Patañjali.

Σε κάποιο σημείο μεταξύ 200 π.Χ. και 400 μ.Χ. ο Ινδός σοφός Patañjali συνέλεξε την προηγούμενη γνώση για τη γιόγκα και τη συνοψίζει σε μια συνοπτική συλλογή από 195 αφορισμούς, το Yoga-Sūtras. Οι γιόγκα-Sūtras εξακολουθούν να αποτελούν το πρωταρχικό κείμενο πηγής για τη γιόγκα.

Κατά τις γιόγκα-Sūtras του Patañjali,  οι κύριοι πυλώνες της γιόγκα είναι η abhyāsa και η vairāgya. Η abhyāsa σημαίνει το να  μαθαίνεις μέσω πειθαρχημένης, αφοσιωμένης πρακτικής. Η Vairāgya είναι η αποφυγή από  ό,τι αποσπά την προσοχή από την πορεία της μάθησης, η διάκριση. Η βασική ιδέα είναι η ηρεμία των διακυμάνσεων της συνείδησης: “Yogaś-citta-vrtti-nirodha” . Το “Yogaś” είναι η “ολοκλήρωση από το εξώτατο στρώμα στον πιο εσωτερικό εαυτό, δηλαδή, από το δέρμα στους μύες, τα οστά, τα νεύρα, το μυαλό, τη διάνοια, η θέληση, η συνείδηση και ο εαυτός », “Citta” σημαίνει συνείδηση,  “vrtti” διακυμάνσεις και “nirodha” είναι η σταδιακή χαλάρωση,  το να βρίσκεσαι σε μία κατάσταση χωρίς περισπασμούς.

Η πορεία της πρακτικής γιόγκα περιέχει οκτώ πτυχές ή τα σκέλη της γιόγκα: yama, niyama, āsana, prānāyāma, pratyāhāra, dhāra, dhyāna και  samādhi.

Μια ποικιλία πρακτικών που ασκούνται κυρίως στον δυτικό κόσμο έχουν τις ρίζες τους  σε ένα διάσημο κείμενο το Χάθα-Γιόγκα-Πραντίπικα από τον 14ο αιώνα. Αυτό το κείμενο  θέτει ως βάση της γιόγκικης πρακτικής τον εξαγνισμό αρχικά του σώματος, μέσω  τεχνικών καθαρισμού (satkarmas)   και κατόπιν των λεπτότερων μερών της ύπαρξης μέσω των  āsanas και της prānāyāma, και περιγράφει το σαμάντι ως επιστροφή στην πηγή του όντος.